1980 - 1990

ÜRETİMİN YOĞUN OLDUĞU BAZI YÖRELERDE ELMA ÜRETİMİ, DEĞERLENDİRİLMESİ, MALİYETİ İLE PAZARLAMA SORUNLARI ÜZERİNDE ARAŞTIRMA - 1984

Yürütücüleri: M. Emin ERGUN, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, Süleyman ERKAL, Ali ŞAFAK, Semra GENÇTÜRK, Yüksel YAKUT

ÖZET

Bu çalışma Isparta, İstanbul, İzmit, Bursa, Kastamonu, Niğde, Tokat ve Amasya illerinden seçilmiş 142 işletmeden elde edilen veriler değerlendirilerek hazırlanmıştır. Söz konusu işletmelerde uygulanan üretim teknikleri incelenmiş, üretimde kullanılan girdiler fiziksel ve parasal değerler olarak ortaya konmuştur. Yörelere göre değişmekle birlikte ortalama ağaç başına masraf 1970.9 TL’dır. Yöreler ortalaması olarak toplam masraflar içinde işgücü-çekigücü masrafları %45.9’luk pay alırken, materyal masrafları % 27.2’lik pay almıştır. Sabit masrafların payı ise % 26.9 olarak saptanmıştır.

Çalışmada, üreticilerin eğilimleri ve sorunları saptanmış, çözümleyici öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Pazarlama, Maliyet, Elma, Üretim, Türkiye

YALOVA İLÇESİ KESME ÇİÇEK İŞLETMELERİNİN EKONOMİK YAPISI, FAALİYET SONUÇLARI VE SERALARDA EN UYGUN ÜRÜN BİLEŞİMLERİNİN SAPTANMASI ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1985

Yürütücüleri: Dr. Süleyman ERKAL  

ÖZET

Bu araştırma Yalova ilçesi kesme çiçek yetiştiren tarım işletmelerinde yapılmıştır. İşletmelerin yıllık faaliyet sonuçları analiz edilmiş ayrıca, işletmelerin arazi ve işgücü kaynaklarını en iyi değerlendirecek ürün bileşimleri doğrusal programlama yöntemi ile saptanmıştır.

İşletmeler üç büyüklük grubuna ayrılmış, I. gruptan 33 işletme, II. gruptan 34 işletme, III. gruptan 14 işletme tesadüfi örnekleme yöntemine göre seçilmiştir. Seçilen bu işletmelerin 1982-1983 üretim dönemine ilişkin verileri analiz edilmiştir.

Elde edilen sonuçlara göre;

İncelenen işletmelerde bir çiftçi ailesi ortalama 5 nüfusludur. Ana işgücü kaynağını oluşturan 16-49 yaş grubundaki nüfusun toplam nüfus içindeki oranı %54.8’ dir. Nüfusun okuma-yazma oranı % 91’ dir.

İşletmeler ortalama 987.9 adam işgününe sahiptir. İşgücünün %3.4’ü işletme dışında diğer faaliyetlerde kullanılmaktadır. İşgücünün yeterli olduğu işletmelerde de ücretli işgücü kullanıldığı gözlenmektedir.

Ortalama işletme arazisi genişliği 8.6 dekardır. İşletme arazisinin %45.8’i kesme çiçek, %21.3’ü tarla, %13.6’sı meyve-sebze arazisidir. Diğer araziler %19.3 oranındadır. İşletme arazisinin %85’i mülk, %15’i kira ile tutulan arazilerden oluşmaktadır.

İşletmelerde aktifin %93.7’si arazi varlığından, %6.3’ü işletme varlığından oluşmaktadır.

İncelenen işletmelerde, işletme başına tarımsal gelir 1280180 TL dir. İşletmeler ortalaması olarak, brüt hasıla içinde en büyük payı bitkisel üretim almaktadır. Bitkisel üretim değeri içinde, kesme çiçekçiliğin payı daha yüksektir.

Toplam işletme masrafları içinde sabit masraflar %52.2, değişken masraflar %47.8 oranındadır.

Her 100 TL lık aktife karşılık elde edilen net hasıla 8.25 TL dir.

İşletmelerde mevcut çiçekçilik arazisi ve işgücü varlığı sınırlayıcı faktör alınarak yapılan planlama sonucunda işletme gruplarına göre, çiftçilik faaliyetinden sağlanan brüt marjın %72.6 ile %91.7 arasında artırılabileceği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kesme Çiçek, Çiçek İşletmeleri, Ürün Bileşimi, Yalova

ELMA DIŞSATIM SORUNLARI VE ÇÖZÜM YOLLARI ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1986

Yürütücüleri: Nuran BEKTÖRE 

ÖZET

Bu çalışma temelde, Hatay, Adana, İçel, Konya, Isparta, Antalya, İzmir, Bursa ve İstanbul illerinden seçilmiş 38 dışsatımcı firmadan elde edilen veriler değerlendirilerek hazırlanmıştır. Yine bu veriler, daha dar kapsamda, soğuk depo işlemleri, paketleme evleri ve elma üreticileriyle yapılan görüşmelerin sonucunda elde edilen bilgilerle test edilmiştir.

Bu çalışma ile bir yandan elma dışsatımıyla uğraşan sektörün yapısı, çalışma mekanizması ve sorunları tanımlanmaya çalışılmış, karşılaşılan sorunların çözümüne ilişkin önerileri saptanmıştır. Özellikle bu sektörün, pazar bulma, rekabet, ürün tedariki, ürünü pazara hazırlama ve taşıma alanındaki sorunları üzerinde durulmuştur. Ayrıca kamunun sektöre yönelik, kontrol ve denetim, mevzuat ve teşvik önlemleriyle ilgili görüş ve önerileri de tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Elma, Dışsatım, Elma Pazarlama

SEBZE YETİŞTİREN İŞLETMELERDE ÜRETİM TEKNİĞİNİN EKONOMİK ANALİZİ - SEBZE PAZARLAMASI VE SORUNLARI ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1987

Yürütücüleri: Dr. Süleyman ERKAL, Ayhan YÜCEL, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, Ali ŞAFAK, M. Emin ERGUN

ÖZET

Türkiye’nin her bölgesinde sebze üretimi yapılabilmektedir. Ancak Akdeniz, Ege ve Marmara bölgeleri toplam üretimin %63 ü, ekiliş alanının %55 i ile en önemli üretim bölgeleridir. Ege ve Marmara açıkta yetiştiricilikte, Akdeniz bölgesi de örtü altında yetiştirilen sebzelerin üretim merkezleridir.

Ege ve Marmara bölgesinden 80, Akdeniz bölgesinden seçilen 55 işletmeden elde edilen veriler analiz edilerek sebzeciliğin genel durumu yansıtılmaya çalışılmıştır.

Sebze üreten işletmeler ortalama beş nüfusludur. İşletme yönetiminden sorumlu olan yöneticiler beş yıllık zorunlu eğitimlerini tamamlamışlardır. Örtü altında sebze yetiştiren işletmelerde birey sayısı ve yöneticinin öğrenim düzeyi açıkta sebze yetiştiren işletmelerden daha yüksek bulunmuştur.

Sebze üretimi küçük alanlarda ve ürün türlerine göre parçalanmış olarak gerçekleştirilmektedir. Açıkta sebze yetiştirilen işletmelerde toplam arazinin %44,4 i, örtü altında sebze yetiştirilen işletmelerde %23,5 i sebze üretimine ayrılmıştır. İşletmelerde işlenen toplam arazilerin %33 ü kiracılıkla, %6.2 si ortakçılıkla edinilmiştir.

Sebze üretiminde işgücüne duyulan gereksinim diğer tarım ürünlerine göre daha oldukça yüksektir. Örtü altı sebze yetiştiriciliğinde işgücü isteği, açıkta yetiştiriciliğine göre daha fazladır. Bakım ve hasat işlemlerinin sık sık tekrarlanması işgücü isteğini artıran e önemli faktörlerdir.

Açıkta sebze yetiştirilen işletmelerde %50 oranında kendi tohumluğunu kullanma söz konusu iken, bu oran örtü altında yetiştiricilikte %19’ dur. Tohumlara duyulan güvensizlik, örtü altında yetiştirilen sebze türlerinde çok daha düşük düzeydedir.

Sebze fiyatları aylara ve yıllara göre oldukça değişkenlik göstermektedir. Kışlık sebzelerde fiyat dalgalanma katsayısı düşük, örtü altında üretilen sebze türlerinde fiyat dalgalanma katsayısı daha yüksektir.

Sebzeler Üretici-Komisyoncu-Perakendeci kanalı ile tüketiciye ulaşmaktadır.

Sebze üreticileri, üretimde kullanılan girdilerin fiyatlarının yüksekliği ve sebze fiyatlarının düşüklüğünü ve değişken oluşumunu en önemli sorun olarak ileri sürmektedirler.

İşletmeler arasında sosyo-ekonomik farklılıklar, üretim tekniklerindeki ayrıcalıklar, doğal faktörler ve ürünlerin üretim ve pazarlama sistemlerinde karşılaşılan sorunlar üreticilerin bekledikleri sonuca ulaşmalarını engelleyen önemli faktörlerdir.

Anahtar Kelimeler: Sebze İşletmeleri, Pazarlama, Üretim Tekniği, Üretici Sorunları

AÇIKTA SEBZE YETİŞTİREN İŞLETMELERDE ÜRETİM TEKNİĞİNİN EKONOMİK ANALİZİ - SEBZE PAZARLANMASI VE SORUNLARI ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1987

Yürütücüleri: Ayhan YÜCEL, Dr. Süleyman ERKAL, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, Ali ŞAFAK, M. Emin ERGUN

ÖZET

 

Ege ve Marmara Bölgesi açıkta sebze yetiştiriciliğinin yapıldığı yapıldığı en önemli bölgelerdir. Bu bölgeden seçilen 80 işletmeden elde edilen veriler , Türkiye’de sebze üretiminin küçük alanlarda parçalı ve dağınık olarak yapıldığını ortaya koymuştur. İşletmelerde toplam arazinin %44.5’i sebze üretimine ayrılmıştır.

Ortalama 5 nüfuslu sebze işletmeleri, işledikleri arazilerinin %31.7 sini kiracılıkla, %4.5 ini ise ortakçılıkla edinmişlerdir.

Domates, biber, patlıcan, kavun-karpuz gibi meyvesi yenen sebzeler ekiliş alanı bakımından diğer sebze türlerine göre işletmelerde daha fazla yer almıştır.

İncelenen işletmelerin %46 sı kendi üretimlerinden tohumlarını ayırmakta ve kullanmaktadır. İşletmelerde kendi tohumunu kullanma alışkanlığı devam etmektedir. Domates, hıyar, patlıcan ve karnabahar tohumu temininde özel kuruluşlardan yararlanma daha fazladır.

Uygulanan üretim tekniklerine bağlı olarak sebze türlerine göre işgücü kullanımı değişmektedir. Kavun-karpuz 45.7 saat/dk ile en düşük, hıyar 151.8 saat/dk ile en fazla işgücüne gerek duyulan sebze türleridir.

Sebze türlerine göre üretici eline geçen fiyatlar değişkenlik göstermektedir.

Sebze üreticileri girdi fiyatlarındaki yüksekliği (%34) girdilere duydukları güvensizliği (%17), sulu alanların azlığı ve sulama yetersizliğini (%12) , bilgi noksanlıklarını (%8) en fazla sorun olarak dile getirmişlerdir.

Üreticiler oluşan fiyatların düşüklüğünden (%34.2), fiyatların kendi görüşleri dışında oluşmasından (%14), ödemelerdeki gecikmelerden (%10) ve hal organizasyonunun üreticiler lehinde işlemediğinden yakınmaktadırlar.

Sebzeler genellikle Üretici-Komisyoncu-Perakendeci kanalı ile tüketiciye ulaşmaktadır. İşletmelerin %66 sı halde, %22 si yerel pazarlarda, %12 si de bahçede ürünlerini alıcılara satmaktadır.

Sebze tür ve çeşitlerinin fiyat değişkenliği sebze işletmelerini sosyo-ekonomik yapısının farklılığı, sulanabilir alanların sınırlılığı, sebze alanlarının küçük ve dağınık olması, uygun iç ve dış pazarlama sistemlerinin oluşturulamaması gibi nedenlerle sebze üreticileri bekledikleri sonuca henüz ulaşamamışlardır.

Anahtar Kelimeler: Açıkta Sebze Yetiştiriciliği, Sebze İşletmeleri, Pazarlama, Üretim Tekniği

TÜRKİYE’DE MANTAR İŞLETMELERİNİN YAPISAL DURUMLARI, SORUNLARI VE BUNLARIN ÇÖZÜMLENMESİNDE GEREKLİ TARIMSAL YAYIM ÇALIŞMALARININ BELİRLENMESİNE İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA - 1988

Yürütücüleri: Dr. Atilla ŞİMŞEK 

ÖZET

Çalışma; Türkiye’deki mantar üretici ve işletmelerinin yapısal durumlarını ve sorunlarını ortaya koyup incelemek ve bunların çözümlenmesinde gerekli tarımsal yayım çalışmalarının neler olabileceğini saptamak amacıyla, ülke çapında 67 il merkezi ayrı ayrı ele alınarak yürütülmüştür.

Konuya ilişkin orijinal nitelikli veriler; proje çerçevesinde geliştirilen, anketler yardımıyla gayeli örnekleme metodu ile seçilen 70 mantar üreticisi ve işletmeden derlenip, projenin amacına uygun analiz edilerek değerlendirilmiştir.

Proje kapsamında anketler yardımıyla saptanmaya çalışılan; Türkiye’deki mantar üretici ve işletmelerinin yapısal durumları, sorunları ve çözüm yolları; sorunların çözümlenmesinde, Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü Eğitim – Yayım çalışmalarının yeri ve önemi ile teşkilatlanma sorunları gibi ağırlıklı konular söz konusu projenin bir bütün olarak ele alıp incelediği önemli konu başlıklarını oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Mantar, Mantar İşletmeleri, Ekonomi

BURSA, ZONGULDAK VE İÇEL İLLERİNDE ÇİLEK ÜRETİMİ, DEĞERLENDİRİLMESİ, ÜRETİM VE PAZARLAMA SORUNLARI ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1988

Yürütücüleri: Dr. Süleyman ERKAL, Ayhan YÜCEL, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, Ali ŞAFAK, M. Emin ERGUN

ÖZET

 

Dünya çilek üretiminin %48.6’sı Avrupa ülkelerinden sağlanmaktadır. A.B.D., Japonya, Polonya, İtalya ve Fransa önemli üretici ülkelerdir. Türkiye’nin dünya toplam çilek üretimindeki payı %1.3 düzeyindedir.

Bu çalışmada çilek üretiminin yoğun olduğu Bursa-Zonguldak ve İçel illerinden seçilen 55 işletmeden elde edilen verilerden yararlanılarak üreticilerin sosyo-ekonomik yapıları ve çilek üretimi teknikleri analiz edilmiştir.

Çilek üretiminden sorumlu yöneticiler ortalama 45 yaşlı, 5.2 yıl öğrenimli ve 14 yıllık çilek üretim deneyimine sahiptir. İşletmelerde ortalama nüfus altıdır. Toplam işletme arazisinin %10.2’si çilek üretimine ayrılmıştır.

Örtü altı yetiştiriciliği Akdeniz bölgesinde yayılmıştır. İşletmelerin %3.6’sında görülen örtü altı yetiştiriciliği, toplam çilek ekiliş alanlarının %8.2’sini oluşturmaktadır.

Akdeniz bölgesinde Şubat ayının II. haftasında başlayan çilek hasadı Temmuz ayına kadar, Marmara ve Batı Karadeniz bölgesinde Mayıs’tan Temmuz ayı ortalarına kadar devam etmektedir. İşletmelerde ilk hasat ile son hasat arasında geçen süre İçel ilinde 93 gün, Zonguldak ilinde 31 gün, Bursa ilinde 21 gündür.

Birim alandaki fide sayısı yörelere göre değişmektedir. İçel ilinde 10800 adet/ha olan sayı, Zonguldak’ta 5520 adet/ha, Bursa’da 500 adet/ha’dır.

Ortalama verim bitki başına I. yıl 51 gr. , II. yılda 145 gr., III. yılda 137 gram bulunmuştur. Tioga, Aliso, Pocahontas çeşitleri ülke düzeyinde yayılmış önemli çeşitlerdir. Yerli ve yeni çeşitlere istek düşük düzeydedir.

Çilek fidesi sağlamada tarım örgütlerinin yeterli olduğu söylenemez. Üreticiler kendi bahçesinden ya da çevresinden edindiği fideleri üretim amacıyla tekrar kullanmaktadır.

Akdeniz bölgesinde işletmelerin %75’inde karşılaşılan malçlamaya diğer bölgelerde rastlanılmamaktadır. Çilek üretiminde bir yılda dekara 378 saat işgücü kullanılmaktadır.

Çiftlik gübresi yanında saf madde olarak dekara 3.2 kg N, 2.6 kg P2O5, 1.1 kg K2O5 kullanılmıştır. Genelde kompoze gübreler ve amonyum nitrat en çok kullanılan gübrelerdir.

Çilek pazarlamasında Üretici-Mahalli Alıcı-Perakendeci-Tüketici en çok işleyen kanaldır.

Çilek üreticileri %76.5 oranında bilgi düzeyinin yetersizliğini ileri sürmektedir. Bilgi edinmede tarım örgütlerinden yararlanma %39 oranı ile en yüksek, yayınlardan yararlanma ise %8 ile en düşük düzeydedir.

Anahtar Kelimeler: Çilek, Ekonomi, Pazarlama, Üretim Tekniği

MARMARA-TRAKYA BÖLGESİNDE SOFRALIK ZEYTİN, ZEYTİNYAĞI VE AYÇİÇEĞİNİN PAZARLAMA DÜZENİ VE BU ÜRÜNLERDE DESTEKLEME ALIMI YAPMAKLA GÖREVLİ TARIM SATIŞ KOOPERATİFLERİNİN ETKİ VE BAŞARI DERECELERİ ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1988

Yürütücüleri: Dr. Ali ŞAFAK

ÖZET

 

Türkiye’de T.S.K. ve Birliklerinin ilgili tarımsal ürünlerin pazarlama düzenleri içerisinde ve ortaklar üzerindeki etkilerinin Marmara Coğrafi Bölgesinde (M.C.B.) test edilmesi, bu araştırmanın esas gerekçesi ve amacıdır. Bu amaçla, sofralık zeytin, zeytinyağı ve ayçiçeği ürünleri ve bu ürünler ile ilgili T.S.K. ve Birlikleri, makro düzeyde 19741984 dönemi ve mikro düzeyde de 1984 zaman kesitinde, çeşitli yönleri ile incelenmiştir. Söz konusu incelemeler için, gayeli örnekleme yöntemi ile, toplam 210 işletme ve 26 Birim T. S. Kooperatifi sörveye alınmıştır.

Söz konusu Birliklerin ortaklarına verdiği hizmetlerin ve ilgili ürün piyasasındaki etkinliklerinin düzeyi birbirlerinden farklı olduğu gibi, ortakların bu birliklerden yararlanma düzeylerinin de farklı olduğu saptanmıştır.

Sonuç olarak;

İncelenen T.S.K. ve Birliklerinin ürünler ile ilgili birer stok müessesesi olmadıkları ve pazarlama sisteminin, hammadde alımından, işleme ve tüketici eline geçinceye kadar ki, tüm aşamalarında, farklı düzeylerde de olsa, etkin bir yer aldığı belirtilmelidir.

Üreticilerin ve aynı zamanda ortakların T.S.K.ve Birliklerini bir ölçüde devletin alım müessesesi gözü ile baktıkları yolundaki yaygın kanı, bu araştırma ile de, üretici bazında doğrulanmıştır.

Ancak, T.S.K. ve Birliklerinin devlet destekleme politikasında birer yürütücü organ olarak görevlendirilmeleri, alternatif kuruluşlar geliştirilmediği sürece, yerinde bir uygulama olarak görülmektedir. Gerçekten de, kendi alanlarında güçlü birer kuruluş olan T.S.K.ve Birlikleri varken, başka alternatifler aramak zaman ve kaynak israfı olarak nitelendirilebilir. Bu arada, daha önce de değinildiği gibi, söz konusu kuruluşların belirlenen sorunlarının giderilmesinin gerekliliği bir kez daha belirtilmelidir.

Anahtar Kelimeler: Tarım Satış Kooperatifleri, Zeytin, Zeytinyağı, Ayçiçeği, Destekleme Alımı

TÜRKİYE’DE SARIMSAK ÜRETİMİ VE PAZARLAMASININ EKONOMİK YÖNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1989

Yürütücüleri: Dr. Süleyman ERKAL, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, Dr. Ali ŞAFAK, M. Emin ERGUN, Dr. Tamer TÜRKEŞ, Ayhan YÜCEL

ÖZET

Türkiye’de sarımsak yetiştiren yedi ildeki altmış işletmeden elde edilen birincil veriler ile, Türkiye ve sarımsak yetiştirilen ülkelerdeki üretim, tüketim, işleme ve ticaretine ilişkin ikincil kaynaklardan sağlanan veriler birlikte analiz edilmiştir.

İncelenen işletmeler içinde 24 üretici sarımsağı susuz koşullarda üretmekte, %73’ü kendi üretiminden tohum ayırmakta, 162.4 saat/da insan, 3.4 saat/da makine gücüne gereksinim olup, ortalama 738 kg/da verim elde edilmektedir. Maliyetin en büyük öğesini %29.5 ile hasat, temizleme ve kurutma oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Pazarlama, Maliyet, Sarımsak, Üretim, Türkiye

TÜRKİYE’DE SAKSILI SÜS BİTKİLERİ VE SÜS ÇALILARI ÜRETEN İŞLETMELERİ EKONOMİK YAPISI, ÜRETİM VE PAZARLAMA SORUNLARI - 1989

Yürütücüleri: Dr. Ali ŞAFAK, Dr. Süleyman ERKAL, M. Emin ERGUN, Ayhan YÜCEL, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, B. Vedat ULUĞ

ÖZET

 

Bu çalışma, Türkiye’deki saksılı ve dış mekan süs bitkilerinin üretimi, pazarlama yapısı ve sorunlarını belirleyebilmek amacı ile yürütülmüştür. Bu amaçla özellikle, büyük şehirlerin Belediye Park ve Bahçeler Müdürlükleri, Orman Bölge Müdürlükleri, Özel İdare ve Özel İşletmeler, kısmen bizzat ziyaret, çoğunlukla da resmi kanaldan posta ile ankete alınmışlardır. Elde edilen veriler rakamsaldan çok yorumlanarak analiz edilmiştir.

Literatürde bildirildiği ve bu çalışma ile de belirlendiği gibi, ortalama on yıllık üretim deneyimi olan ve incelenen işletmeler, özellikle materyal temini konusunda tarım örgütlerinden pek yararlanamamakta ve kendi çabaları ile üretim ve büyümelerini sürdürmektedirler.

Çözümlenemeyecek önemde olmamakla birlikte, söz konusu sektörün bir takım sorunları olduğu belirlenmiştir. Bu sorunların tümü üretim ile ilgili olup, sektörün bugünkü gelişmişlik düzeyinde herhangi bir pazarlama sorunu söz konusu değildir. Bu da hızlı bir talep artışına karşın arzın yeterli olmadığının göstergesidir.

Kendilerinden çok uzakta bulunan ülkelerden özellikle süs çalısı ithal eden AT ülkelerine yakınlığı da göz önüne alındığında, Türkiye’de söz konusu sektörün gelişme olanağı ve gerekliliği daha iyi anlaşılabilir.

Anahtar Kelimeler: Süs Bitkileri, Süs Çalıları, Ekonomi, Pazarlama

ÜRETİMİN YOĞUN OLDUĞU BAZI YÖRELERDE ARMUT ÜRETİMİ, DEĞERLENDİRİLMESİ VE PAZARLAMA SORUNLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA - 1989

Yürütücüleri: M. Emin ERGUN, Süleyman ERKAL, Ayhan YÜCEL, Erdoğan OSMANLIOĞLU, Ali ŞAFAK, A. Nihat BULAGAY

ÖZET

 

Bu çalışmada, armut üretiminin yoğunluk kazandığı Ankara, Bursa, Konya, Kocaeli, Sakarya, Manisa; Tokat ve Afyon illerinden seçilen işletmelerden sörvey yolu ile toplanan veriler değerlendirilmiştir. İşletmelerde uygulanan üretim teknikleri incelenmiş, üretimde kullanılan girdiler fiziksel değerler olarak verilmiştir.

Çalışmanın ilk bölümünde, ülke düzeyinde ikincil kaynaklardan elde olunan veriler analiz edilerek Türkiye’de armut yetiştiriciliğinin son yıllardaki üretim, verim, fiyat ve dış satım konularındaki gelişmeleri incelenmiştir.

İkinci bölümde sörvey çalışması yapılan işletmelerden elde olunan veriler değerlendirilmiştir. Ortalama işletme arazisi 53 da. olarak hesaplanmıştır. Bu arazinin %23 ü armut üretimine ayrılmıştır. Dekarda ortalama 25 armut ağacı bulunmaktadır. Armut ağaçlarının ortalama yaşları ise 16 dır. İşletmelerde 8 kişilik aile nüfusu bulunmaktadır. İşletmecilerin yaşı 46, öğrenim durumu ise ilkokul düzeyindedir.

Yörelere göre değişmekle birlikte incelen işletmelerde en yaygın armut çeşidi Williams’dır. Daha sonra Akça, Margarit ve Santa Maria çeşitleri gelmektedir.

Genel olarak bir üretim döneminde dekara 51.6 saat E.İ.G.’ ne ve 2.6 saat T.Ç.G. ‘ne gereksinim duyulmaktadır.

İşletmelerde ağaç başına ortalama verim 38 kg. olarak saptanmış olup bu miktar Türkiye ortalamasının üzerindedir.

Üretim masrafları içerinde işgücü-çekigücü masraflarının payı % 51.3 dür. Materyal masrafları % %24.5, genel giderler de % 24.2 lik pay almaktadır.

Üretilen armudun %3.7’si aile tüketiminde kullanılmaktadır. Üreticiler 100 TL’lık masrafa karşılık 158 TL. lık gelir elde etmişlerdir.

Çalışmanın sonunda üretici sorunları ve çözüm önerileri dile getirilmiştir.

Yetiştiricilikte karşılaşılan sorunlar içinde tekniğine uygun budama yapılamadığı, ilaç ve ilaçlama ile ilgili sorunları olduğu dikkati çekmektedir. Armut pazarlamasında fiyatların düşük oluşu, depolama olanaklarının azlığı ve kaliteli ürün olmayışı sorun olarak dile getirilmektedir.

Tüm bu sorunların, üretim ve pazarlama işlevinde yardımcı olacak üretici örgütlerinin kurulması ve Türk tarımında çözüm bekleyen yapısal sorunların giderilmesi sonucunda çözüm bulacağı söylenebilir.

Böylece hem üreticiler hem de tüketiciler korunmuş olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Armut, Üretim, Pazarlama, Türkiye

ÜRETİMİN YOĞUN OLDUĞU İLLERDE KİRAZ DEĞERLENDİRİLMESİ İLE PAZARLAMA SORUNLARI ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1989

Yürütücüleri: Ayhan YÜCEL, Dr. Süleyman ERKAL, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, Dr. Ali ŞAFAK, M. Emin ERGUN

ÖZET

 

Kiraz üretiminin yoğun olduğu Kocaeli, Manisa, İzmir, Konya, Afyon; Amasya, Tokat, Sakarya, Malatya ve Kütahya illerinden seçilen 83 işletmeden elde edilen verilerden yararlanılarak üreticilerin sosyo-ekonomik yapıları ve kiraz üretim teknikleri değerlendirilmiş ve analiz edilmiştir.

Kiraz işletmelerinin büyüklükleri en az 5, en çok 15 dekar arasında değişmektedir. Ortalama işletme büyüklüğü 8 dekar olup, işletme başına düşen ortalama ağaç sayısı 151 dir. Bu ağaçların ortalama yaşları ise 13, ağaç başına meyve verimi 27 kg (Türkiye ortalaması 26 kg) dır.

İşletmelerin %36 sında ara tarımı yapılmaktadır. Kiraz işletmelerinde kiraz fidanı dikim aralıkları çok değişik ölçülerde olup, 5x5 m ile 9x9 m arasında değişmektedir. Örneğe alınan işletmelerde kiraz bahçelerinin %35’inde toprak işleme elle(çapa, bel), %43’ünde traktörle, %21’inde ise hayvanla yapılmaktadır. İşletmelerde toprak işlemenin en yoğun olduğu aylar, yılın Mart, Nisan, Mayıs ve Ekim aylarıdır. Her işletme yılda en az bir, en çok üç kez çapa yapmaktadır. Kiraz işletmelerinde dekara işgücü-çekigücü gereksinimi olarak 24 saat/da E. İ. G. , 25 saat/da K.İ.G. ,17 saat/da traktör, 2.5 saat/da hayvan işgücü hesaplanmıştır.

Çalışma kapsamına giren işletmelerde üreticilerin 62’si budama yapmakta, geri kalanı ise yapmamaktadır. Kiraz bahçelerinde sulama aralığı 1 ile 8 kez olmak üzere yörelere ve bölgelere, hatta işletmelere göre değişmektedir. Kiraz işletmelerinde kiraz ağaçlarının yıl içindeki ilaçlama sayıları yöreye ve işletmeye göre 1 ile 4 kez arasında değişmekte ve bu sayı tüm işletmelerin %85’ini oluşturmaktadır. İşletmelerin geri kalan %15’i ise hiç ilaçlama yapmamaktadırlar.

İşletmelerde kiraz hasat işlemi genellikle elle yapılmakta olup, kadın işgücünden yararlanılmaktadır. Ağaç başına ortalama 5.4 saat erkek işgücü gereksinimi vardır.

Kiraz üreticisinin ürettiği toplam kirazın yaklaşık %90’ı pazarlanmakta, geri kalanı ise aile içi tüketimi için ayrılmaktadır. Toplam üretimin %43’ü üretici bahçesinde götürü olarak, %42’si halde, geri kalanı ise başka yollarla(manav, koop., sanayici) pazarlanmaktadır. Üretilen kirazın pazarlamasında 1 kg kirazın üreticiden çıkıp, halde toptan satıldıktan sonraki fiyat tutarının yaklaşık %25’i pazarlama masraflarını oluşturmaktadır.

Üreticinin kiraz yetiştiriciliğinde karşılaştığı belli başlı sorunlar güvenilir ve yeterli sayıda kiraz fidanının bulunamayışı, döllenme yetersizliği, anaç-kalem uyuşmazlığı, sık görülen kuruma, kırmızı örümcek tahribatıyla kullanılan girdi fiyatlarının çok yüksek oluşu gibi sorunlar olarak sayılabilir.

Anahtar Kelimeler: Kiraz, Üretim, Pazarlama, Türkiye

MARMARA BÖLGESİNDE TAZE FASULYE ÜRETİMİ, PAZARLAMASI VE TÜKETİMİ ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1989

Yürütücüleri: Dr. Süleyman ERKAL, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, Dr. Ali ŞAFAK, M. Emin ERGUN, Ayhan YÜCEL, Dr. Tamer TÜRKEŞ

ÖZET

 

Taze fasulye üreten işletmeler ortalama 33 dekar araziye sahip olup, bu alanın 3.1 dekarı fasulye üretimine ayrılmıştır. Üreticilerin %56’sı kendi tohumluğunu, %44’ü ise farklı kaynaklardan elde ettikleri tohumları kullanarak üretim yapmışlardır. Genellikle populasyon halindeki yerel çeşitler üretilmektedir.

İncelenen işletmelerin %86’sı tarımsal zararlılara karşı ilaçlı mücadele yapmaktadır. Phasalone, dimethoate ve deltamethrin gibi etkili maddeler kullanılmaktadır. Afitler, thripsler ve kırmızı örümcekler önemli zararlılar olarak belirtilmiştir. Fungusit kullanan işletmelerin oranı da %44 düzeyindedir.

İşletmelerin tümü inorganik, 1/3’ü de organik gübre kullanmaktadır.

Sulama taze fasulye üretimi için mutlak gerekli bir faaliyet olup, üretim döneminde ortaklama 8 kez sulama yapılmaktadır.

Gelir-gider analizleri sonucunda, tohum masraflarının %13.9, sırık masraflarının %29.7 oranında toplam masraflardan pay aldıkları saptanmıştır.

Taze fasulye üretiminde 26 gün yada 208 saat erkek işgücüne gerek duyulmaktadır. Dekara brüt gelir 305930 Tl., masraf ise 266230 Tl. olarak bulunmuştur.

Üretimi sınırlandırıcı ana faktörlerin sulama, tohum kalitesi ve pazarlama güçlükleri olduğu bildirilmiştir.

Sırık çeşitler taze tüketim, yer çeşitleri ise daha çok kuru tüketim için tercih edilmektedir.

Taze fasulye tüketimi kişi başına 9.5 kg/yıl olarak hesaplanmıştır. Ülke genelinde sevilerek tüketilen bir sebze türüdür. Renk, genel görünüm, kılçıksızlık ve kırılabilirlik satın alınırken göz önünde tutulan önemli özelliklerdir.

Genellikle etli ve zeytinyağlı pişirilerek tüketilmektedir.

Üretici-Toptancı- Perakendeci- Tüketici en yaygın pazarlama kanalıdır. Türkiye’de yerel pazarlar ve manavlar fasulye pazarlamasında önemli görevler üstlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Pazarlama, Maliyet, Taze Fasulye, Üretim, Türkiye

TÜRKİYE’DE SOĞAN ÜRETİMİ VE PAZARLAMASININ EKONOMİK YÖNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA - 1989

Yürütücüleri: Dr. Süleyman ERKAL, Ayhan YÜCEL, Uz. Erdoğan OSMANLIOĞLU, Dr. Ali ŞAFAK, M. Emin ERGUN

ÖZET

 

Dünya kurusoğan ticaretinde %2.8’ lik paya sahip Türkiye, 84 bin hektarlık alanda 1 milyon 300 bin tonluk üretimi ile toplam dünya üretiminde beşinci sırayı almaktadır.

Bütün bölgelerde kurusoğan üretilebiliyorsa da, Orta Kuzey ve Marmara tarım bölgeleri üretimin yoğun yapıldığı bölgeler olarak bilinmektedir.

Kurusoğan yetiştirilen işletmelerde sebzeler yanında, genellikle tahıl ve endüstri bitkilerine daha çok yer verilmektedir. Soğan işletmelerinde ortalama 88 dekarlık arazinin %19’u kurusoğan üretimine ayrılmaktadır. Arazilerin %79’u mülk, %12’si kira ve %9’u ortakçılıkla edinilmektedir.

Soğan üreticileri 40-50 yaşlarında, 5-8 kişilik aileye sahip ve ilkokul düzeyinde öğrenimlidir.

Sakarya, Amasya ve Çorum illerinde doğrudan tohum, Nevşehir, Hatay, Bursa ve Balıkesir illerinde arpacık(küçük soğan) üretim materyali olarak kullanılmaktadır. Dekara kullanılan tohum miktarı 680 gram, arpacık ise 44 kg’ dır.

Üretici düzeyinde depolanan kurusoğan miktarının toplam üretim içindeki payı %29.5 olup, depo gibi kullanılan yerlerin %31’i aydınlatmadan, %47’si ızgaradan ve %28’i havalandırmadan yoksundur. Çürüme ve filizlenmeden dolayı % 24 oranında kayıpla karşılaşılmaktadır.

Soğan pazarlamasında hal organizasyonu işlememekte, ürün daha çok (%79) tüccarlara, mahalli alıcılara ve pazarcılara satılmaktadır. Alıcıların %88’i yuvarlak-basık, %12’si ise uzun tip soğanları tercih etmektedir.

Üretim masrafları içinde, materyal masrafları %21.5 işgücü-çekigücü masrafları %56.4, arazi kirası %15.7 ve diğer giderler %6.4’ lük paya sahiptir. Bir dekarlık kuru soğan üretiminde 122 saat işgücüne ve 2.1 saat çekigücüne gereksinim duyulmaktadır. Kurusoğan üreticiye kar sağlayan bir üretim faaliyeti olmayıp, mevcut üretim faktörlerinin daha düşük fiyatla işletmede kullanıldığı ve paraya dönüştürüldüğü faaliyet olarak tanımlanmaktadır.

Soğan fiyatlarının düşük ve istikrarsız olması, kurutma ve depolama olanaklarının bulunmaması, güvenilir ve kaliteli üretim materyali teminindeki zorluk, hastalık ve zararlılarla savaşta yetersizlik üreticilerin karşılaştıkları temel sorunlardır.

Anahtar Kelimeler: Pazarlama, Maliyet, Kuru Soğan, Üretim, Türkiye