EGE BÖLGESİ ÖNEMLİ KİRAZ ÇEŞİTLERİNİN DÖLLENME UYUŞMAZLIĞI GRUPLARI ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR - 1984

Bu çalışma Gemlik zeytin çeşidinde verimi yüksek ve periyodisite eğilimi az olan tiplerin seçilmesi amacıyla yürütülmüştür. 5 yıl süre ile Orhangazi, Mudanya, İznik ve Gemlik ilçelerinde 227 ağaç gözlenmiştir. Sonunda yüksek verimli, periyodisite eğilimi az, iri taneli ve et yüzdesi yüksek olan 19 tip bulunmuştur. Ayrıca 2 tip yalnız iri taneli olması, 2 tip de tanelerindeki et yüzdesinin yüksek oluşlarından dolayı seçilmişlerdir.

Anahtar Kelimeler:Gemlik, Zeytin, Klon seleksiyonu

BÖLGESEL KARPUZ ARAŞTIRMALARI PROJESİ 1. YUVARLAK ALACA KARPUZU ISLAHI 2. WASHİNGTON KARPUZU ISLAHI - 1984

Populasyonun en çok yetiştirildiği Karacabey yöresindeki tarlalardan Washington, Osmaneli yöresindeki tarlalardan da yuvarlak alaca karpuzu numuneleri alınmıştır. Teksel seleksiyonda yedek tohum saklama yöntemiyle yapılan ıslah çalışması sonucunda her iki populasyondan birer adet çeşit tescil ettirilmiştir.

ŞEFTALİ TOHUM ANACI SELEKSİYONU ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR - 1985

Bursa’nın Orhaneli ilçesi Ağaçhisar ve Kabaklı köylerinde tohumdan yetiştirilen yabani formdaki şeftali ağaçlarından verimli 52 ağaç numara verilmek suretiyle işaretlenmiştir. Bu ağaçların her birinden alınan şeftali tohumlarında çekirdek ağırlığı ve çimlenme yüzdesi belirlenmiş, elde edilen çöğürlerin gelişimi, homojenliği ile aşı tutma ve fidan gelişimine etkileri incelenmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda 6, 7, 8, 10, 12, 13, 14, 20, 22, 23, 34, 39, 40, 42, 45, 48, 49, 53 numaralı tipler seleksiyon 2 kademesi için seçilmişlerdir. 

MARMARA BÖLGESİNDE KESTANELERİN SELEKSİYON YOLUYLA ISLAHI  (II) - 1985

Bu çalışmada amaç; 1980-1985 yılları arasında yapılmış olup , seleksiyonun birinci kademesinde seçilen 24 kestane tip ve çeşitlerden 19’unun aynı koşullardaki, verimlilik, erkencilik ve diğer özellikleri kıyaslamak amacıyla yapılmıştır. Metot ilk üç verim yılında incelenen özellikler belirli ölçülere göre puanlanmış, elde edilen veriler tartılı derecelendirme (Weighted-Rankit) yöntemiyle değerlendirilmiştir. Değerlendirmeye esas alınan nitelikler yanında, tomurcuklarda patlama, çiçeklenme zamanları, çiçek yapıları, önemli hastalıklardan zararlanma ve kuraklığa tolerans yönünden de gözlem ve incelemeler yapılmıştır. 

Bu çalışma, Akköy bamya populasyonundan seleksiyon metodu ile standart bir çeşit geliştirmek amacı ile 1979 – 1986 yılları arasında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’nde yürütülmüştür. Akköy bamyası, İstanbul ve çevresinde uzun zamandan beri yetiştirilen, taze tüketime ve konserve yapımına çok uygun, “Sultani” grubuna giren bir populasyondur. Yapılan seleksiyon çalışmaları sonucunda, saflık artmış, verim, meyve kalitesi ve bitki gelişmesinde önemli ilerlemeler sağlanmış; 41-231 numaralı hat çeşit adayı olarak seçilmiştir.

KARACABEY VE İNEGÖL PIRASALARININ TEKSEL SELEKSİYONLA ISLAHI - 1986

Karacabey ve İnegöl pırasaları Bursa’da geniş çapta yetiştirilmekte ve derin dondurma sanayinde ihracata uygun özellikler taşımaktadır. Ancak bunlar çeşit olmaktan çok, populasyon karakteri taşımaktadır. Bu populasyonlarda standart varyeteler elde etmek üzere ıslah çalışması yapılmıştır. Deneme 1979 – 1988 yılları arasında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’nde yürütülmüştür. Çalışmada teksel seleksiyon yöntemi kullanılmıştır. Karacabey çeşidinde ortalama gövde uzunluğu 65-75 cm, beyaz kısmın uzunluğu 8-10 cm, gövde çapı ise 3.5-4.0 cm dir. İnegöl çeşidinde ise gövde uzunluğu 70-80 cm, beyaz kısım 9-10 cm, gövde çapı 3-3.5 cm dir. Verim Karacabey çeşidinde 5.3 ton /da, İnegöl çeşidinde 4.75 ton/da dır. Inegöl çeşidi “İnegöl 92” adıyla tescil edilmiştir. 

Bu çalışma 1976- 1983 yılları arasında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsünde yapılmıştır. Yabancı çilek çeşitleri verimli, yola dayanıklı ve iri meyveli olmasına rağmen tad ve koku bakımından tatminkar değildir. Yerli çeşitlerimizden Arnavutköy koku tad bakımından çok iyi olması nedeni ile ebeveyn olarak kullanılmıştır. Arnavutköy ana; Tioga, Aliso ve Gorella baba çeşit olarak kullanılmıştır. Yapılan denemeler sonucunda Yalova-15 verim, kalite ve hastalıklara dayanıklılık bakımından uygun bulunmuş ve yetiştiriciye aktarılmasına karar verilmiştir.

ELMA STANDART ÇÖĞÜR ANACI SEÇİMİ (I) - 1986

Bu çalışma 1982-1985 yılları arasında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsünde yapılmıştır. Kültür çeşitleriyle, yabani türlerin standart elma çöğür anacı olarak kullanılabilmeleri amacıyla başlatılan çalışmaların Starking Delicious, Golden Delicious, Starkrimson Delicious, Starkspur Golden Delicious, Amasya, Granny Smith, Ferik, Yaztavşanbaşı çeşitleri ile ilgili bu bölümü tamamlanmış, tohum çimlenme oranları, çöğür ve sürgün çap, boy ve üniformiteleri, aşı tutma oranları ve kök gelişimi özelliklerinin değerlendirilmesi sonucunda Starking Delicious X Ferik tozlama kombinasyonu ilk sırayı almıştır.

Marmara Bölgesinde yetiştirilen ve standartlara girme olanağı olan toplam 28 üzüm çeşidi bu çalışma ile incelenmiştir. Balıkesir ilinde 14, Bursa’da 2, Bilecik’te 5 ve Sakarya’da 7 üzüm çeşidi çalışmanın materyalini oluşturmuştur. Çeşitlerin belirlenmesinden sonra olum zamanında çeşitler yerinde görülmüş ve özellikleri incelenmiştir. Yetiştirme yerlerinin krokileri çıkarılmış, omcalar işaretlenmiş ve sahiplerinden yetişme özellikleri ile ilgili bilgiler alınmıştır. Böylece çeşit özellikleri ortaya konmuştur.

ENGİNAR ÇEŞİT DENEMESİ - 1988

Bu çalışma yerli ve yabancı enginar çeşitlerini tanıtmak ve Marmara Bölgesi için uygun çeşitleri saptamak amacıyla yapılmıştır. Denemede yurt içi ve dışından sağlanan 21 çeşit ve hat kullanılmıştır. Çalışmada vegetatif olarak üretilen çeşitler yanında doğrudan tohumla üretilen çeşitler kullanılmıştır. Deneme, 1984 – 1988 yılları arasında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’nde introdüksiyon ve verim denemeleri şeklinde yürütülmüştür. Çalışma sonunda yerli çeşitlerden Ege Üniversitesine ait 1.6 seleksiyon klonu, Bayrampaşa (Kurtul) ve Sakız (Ege), yabancı çeşitlerden Jasa-1, Violet de Province ve Camus de Bretegna çeşitleri seçilmiştir.

Seleksiyonda seçilen 341 numaralı hat, ortalama verimi 3 – 4 ton/da, meyve rengi sarımsı açık yeşil, selüloz oranı düşük, meyve eti orta kalınlıkta (3 mm) ve suluca, vegetasyon periyodu çok uzun, sonbaharda düzenli ve kaliteli meyve verbilen, tüketiciye cazip gelen uzun ve ağır meyveli (50 – 55 g) standart özellikler taşıyan bir çeşit adayıdır. Yapılan verim denemeleri sonucunda ümitvar bulunan bu hat tescil ettirilmiş ve “Yalova Çarliston 341” olarak isimlendirilmiştir. Çalışmada “Döl kontrollü teksel seleksiyon” metodu kullanılmıştır. İzolasyon ilave etmek suretiyle değiştirilerek uygulanmıştır.

KABAKLI BAMYASI ISLAHI - 1988

Bu çalışma, Kabaklı bamya populasyonundan seleksiyon metodu ile standart bir çeşit geliştirmek amacıyla 1984 – 1988 yılları arasında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’nde yürütülmüştür. Kabaklı Bamyası, İstanbul ve çevresinde uzun zamandan beri yetiştirilen, iç tüketimde taze ve konserve yapımına çok uygun ve “Sultani” grubunda bilinen bir populasyondur. Yapılan seleksiyon çalışmaları sonucunda, safiyet artmış, verim, meyve kalitesi ve bitki gelişmesinde önemli ilerlemeler sağlanmış, 11 numaralı hat çeşit adayı olarak seçilmiştir. Dekara verimi 1 ton, meyve boyutları 1.3 x 6.5 cm olan uzun, iri meyveli olan bu tip “Yalova Kabaklı 11” adı ile tescil edilmiştir.

Çalışmada; teksel seleksiyonda yedek tohum saklama yöntemi kullanılmıştır. Seleksiyon boyunca; morfolojik, pomolojik karakterler ve verim gözlenmiştir. Çorbacı hatları içinden 12 nolu hat, en iyi verim ile en üstün morfolojik ve pomolojik özellikler göstermiştir. Çorbacı biber populasyonundan geliştirilen 12 nolu hat "Yalova Çorbacı 12" ismi ile tescil edilerek, standart çeşitler arasına girmiştir. Dekara verimi 4-4.5 ton olan bu çeşidin meyveleri 18-20 g ağırlığında, 2022 cm uzunluğunda ince sivri, sarımsı açık yeşil renkli ve tatlıdır. "Yalova Çorbacı 12" bu özellikleri ile taze ve turşuluk olarak iç ve dış pazar isteklerine uygun bir çeşittir.

MARMARA BÖLGESİ ZEYTİN ÇEŞİTLERİNİN POMOLOJİK ÖZELLİKLERİ ÜZERİNDE ÇALIŞMALAR - 1988

Her çeşidin ağaçları yoğun olarak yetiştiği yerlerden seçilmiştir. Gerekli bakımları yapılmış, verim çağındaki bahçelerden, amaca uygun olarak, Gemlik çeşidi için Bursa’nın Orhangazi, Gemlik, İznik, Mudanya ilçelerinden; Samanlı ve Karamürsel Su çeşitleri için Kocaeli’nin Karamürsel ilçesinden; Edincik Su çeşidi için Balıkesir’in Bandırma ilçesinden, Çelebi çeşidi için Bursa’nın Orhangazi ve İznik ilçelerinden ağaçlar tespit edilerek çalışma yürütülmüştür. Bu çeşitlerden örnekler 1986 ve 1988 yıllarında alınmış, morfolojik ve pomolojik tanımlamaları ile yaprak ve çiçeklere ait ölçüm değerleri tespit edilmiştir.

Yerli pırasa populasyonlarında yenilebilir kısmın uzunluğu ortalama 13.5-44.2cm arasında dış kaynaklı çeşitlerde ise 8.5-15 cm arasında değişmektedir. Beyaz kısmın uzunluğu 4.8-10.3 cm, yabancı çeşitlerde ise 5.7-8.1 cm'dir. Pırasalarda çap yerli pırasalarda 2-3 cm, dış kaynaklı pırasalarda ise 1.5-2.8 cm arasındadır.

SALATA-MARUL ÇEŞİT ADAPTASYON DENEMESİ - 1989

Bu çalışma, yerli ve yabancı salata ve marul çeşitlerini tanımak, Marmara Bölgesinde değişik yetiştirme periyotlarında uygun çeşitleri saptamak amacıyla yapılmıştır. Çalışma 1985 – 1988 yılları arasında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’nde gerçekleştirilmiştir. İntrodüksiyon ve verim denemeleri şeklinde yürütülen denemede 32 çeşit incelenmiştir. Çalışma sonucunda, ilkbahar ve sonbahar periyodu için 2 kıvırcık, 7 baş salata ve 3 marul çeşidi seçilmiştir.

İkinci aşamada, Manyas yöresindeki populasyon halinde bulunan sırık Şeker fasulyesinin 4 nolu hattı verim, şekil ve kalite özellikleri yönünden çeşit adayı olarak tespit edilmiştir. Üçüncü aşamada, Uludağ yöresinde üretimi yaygın olan Ferasetsiz fasulyede aynı şekilde ıslah edilmiştir. Bu çeşitte aday olarak 7 nolu hat seçilmiştir. Dördüncü aşamada ise, Muhtelif illerden seçilen populasyonlardan ıslah edilen Boncuk ayşe fasulyesinde ise aday 7 nolu hat olarak tespit edilmiştir.

ELMA STANDART ÇÖĞÜR ANACI SEÇİMİ (II) - 1989

Elde edilen tohumların katlama süreleri 80 gün olarak bulunmuştur. Tohumların çimlenme oranları yüzde olarak tespit edilmiş, çöğür ve sürgünlerde çap ve boy ölçümleri yapılmış ve aşı tutma oranları hesaplanmıştır. Çap ve boy üniformiteleri varyasyon katsayısı (CV) ile ifade edilmiştir. Kök gelişimi bir panelle gözlem yolu ile incelenmiştir. Veriler Tartılı Derecelendirme yöntemi ile değerlendirilmiş YE-1605, YE-1603 ve YE-1602 no’lu tipler kontrol olarak alınan Starking Delicious’un serbest tozlanması ile ilk sıraları almıştır.

Doğu Marmara Bölgesinde yaygın yabani armut türlerinin çöğür anacı olabilme özelliklerinin tespiti amacı ile yapılan bu çalışmada, P. communis L. ve P. elaeagnifolia Pall. olmak üzere iki tür tespit edilmiştir. Bunların somatik kromozom sayılarının 2n=34 olduğu bulunmuştur. Tespit edilen yabani armut türlerinden elde edilen tohumların katlama süreleri + 4°C’de 70-100 gün olarak bulunmuştur. Tohumların çimlenme oranları yüzde olarak tespit edilmiş, çöğür ve sürgünlerde çap ve boy ölçümleri yapılmış ve aşı tutma oranları hesaplanmıştır. Çap ve boy üniformiteleri varyasyon katsayısı (CV) ile ifade edilmiştir. Kök gelişimi gözlem yolu ile incelenmiştir. Sayılan bu özellikler esas alınarak veriler Tartılı Derecelendirme yöntemi ile değerlendirilmiş ve P.communis L. türüne ait YA-1603, YA-1405, YA-1604 ve YA-41111 no’lu tipler Williams (ST)’ın önünde en iyi olarak ilk sırada yer almıştır.

Denemeler sonucunda; sofralık domateslerden Şencan 9 ve İnvictus Lot 335, sanayi domateslerinden ise Süper California, Rio Grande, Oavl Red, Rio Fuego, Peto 86, Denep ve Calimba çeşitleri ümitvar bulunarak seçilmişlerdir. Bu çeşitlerin tescilleri yapılarak orijinal tohum üretimleri Enstitü tarafından gerçekleştirilmektedir.

Marmara Bölgesi sofralık üzüm çeşitlerinden Müşküle, Razakı, Erenköy Beyazında verimli, kaliteli, sağlıklı klonların seçilmesi amacıyla klon seleksiyonu çalışmaları yapılmıştır. Çalışmalar 1965-1989 yılları arasında yapılmıştır. Klon baş omca seçimi, klon koleksiyon bağı tesisi, klon karşılaştırma bağı tesisi olmak üzere üç aşamada tamamlanan bu çalışmalarda Müşküle’de 58 ve 59, Razakı’da 1, 65 ve 73, Erenköy Beyazı’nda 27 ve 29 nolu klonlar verim, kalite ve gelişme yönünden en üstün klonlar olarak üretime kaynak olacak damızlıkları kurmak üzere seçilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Klon Seleksiyonu, Omca, Verim, Kalite